Reklama

Wiara

Kapucyn wśród strzelców

Przeszedł cały szlak bojowy legendarnej I Brygady, by w wolnej Polsce powrócić do klasztornej celi.

Niedziela Ogólnopolska 42/2024, str. 32-33

pl.wikipedia.org

O. Marceli Lenczowski, kapelan Legionów (1881 – 1959)

O. Marceli Lenczowski, kapelan Legionów (1881 – 1959)

Bądź na bieżąco!

Zapisz się do newslettera

Z początkiem sierpnia 1914 r. spełniała się modlitwa Adama Mickiewicza, którą zawarł w Księgach narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego. Rodziła się okazja do tego, że wśród bitewnego kurzu powróci szansa na odzyskanie niepodległości po półtorawiekowej niewoli. „Nie chciałem dopuścić, by na szalach losów, ważących się nad naszymi głowami, na szalach, na które miecze rzucano, zabrakło szabli polskiej” – tłumaczył swym podkomendnym Józef Piłsudski. Wśród tych, którzy głęboko w to uwierzyli, był 33-letni skromny kapucyn, znany wśród braci zakonnych jako o. Kosma.

Droga do wolności

Reklama

6 sierpnia 1914 r. o świcie oddział 167 strzelców wyruszył z krakowskich Oleandrów ku granicy z zaborem rosyjskim. W tym samym czasie w oddalonym o kilkaset metrów od Oleandrów klasztorze Kapucynów po Nieszporach rozpoczęła się narada zakonników. Uczestniczył w niej Karol Marceli Lenczowski. Urodzony w 1881 r. w Maniowach k. Nowego Targu od 16 lat nosił habit, a po gruntownych studiach filozoficzno-teologicznych odbywał posługę w Krośnie, Kutkorzu, a także w Krakowie. Zaledwie miesiąc wcześniej powrócił z Ziemi Świętej, do której peregrynował wraz z grupą pątników. Narada dotyczyła posługi duszpasterskiej w oddziałach strzeleckich Piłsudskiego, które właśnie ruszały na front. „To przecież socjaliści!” – padło z ust jednego z księży. „Tym bardziej potrzebują wsparcia duchowego” – odparł jeden z zakonników. Ojciec gwardian Marian Najdecki spojrzał pytająco na o. Kosmę. „Parę sekund pomyślałem nad ważnością sprawy” – zanotował o. Kosma w Pamiętnikach. „Można to przepłacić śmiercią od kuli, a gorzej, gdyby od stryczka moskiewskiego. Zgadzam się” – odpowiedział uroczyście. Nazajutrz, z osobistym błogosławieństwem abp. Adama Stefana Sapiehy, o. Kosma zgłosił się do punktu werbunkowego na Oleandrach. Jak bardzo był potrzebny, doświadczył już w pierwszych minutach. Do spowiedzi ustawiła się długa kolejka strzelców, niepewnych losu, ale wierzących, że idą „czynem wojennym budzić Polskę do zmartwychwstania”. Błogosławiąc to pierwsze od czasów upadku powstania styczniowego wojsko polskie, o. Kosma stwierdzał z mocą: „Ruszamy na obronę i o wolność walczyć Ojczyzny. Czyn nasz to dalszy ciąg naszych powstań o nieprzedawnione wolnego narodu prawa. Czyn szlachetny i sprawiedliwy, a takim błogosławi Bóg. Idźmy, walczmy, zwyciężajmy”.

Pomóż w rozwoju naszego portalu

Wspieram

Mówili, żeśmy stumanieni

Od pierwszych dni służby w oddziałach strzeleckich, a potem legionowych o. Kosma nie tylko wypełniał obowiązki duszpasterskie wśród żołnierzy, ale starał się też rozbudzić sumienia mieszkańców zaboru rosyjskiego. Wielu przeszywał strach przed Rosjanami, bo pamięć o represjach po klęsce insurekcji 1863 r. była paraliżująca. Wielu uważało, że szanse na odzyskanie niepodległości są nierealne. Ojciec Kosma pozostawił wiele świadectw takich postaw. Na placu targowym w Słomnikach, wykorzystując liczną obecność mieszkańców, wygłosił patriotyczną mowę, kończącą się okrzykiem: „Niech żyje Polska!”. „Jedna tylko staruszka – wspominał – odkrzyknęła nieśmiało «niech żyje» i nie dokończyła. Ktoś ją szarpnął za zapaskę i umilkła”. W Jędrzejowie, gdzie chciał odprawić Mszę św., zastał kościół na głucho zamknięty. „Bali się widocznie odpowiedzialności przed Moskalami, gdyby ewentualnie wrócili. Odprawiłem Mszę św. we framudze stacyjnej” – napisał ze smutkiem. W Kielcach, gdzie przewodniczył polowej Mszy św. u stóp dzwonnicy, wielu mieszkańców pospiesznie opuszczało plac katedralny, gdy strzelcy zaintonowali pieśń Boże, coś Polskę. „Niech się ksiądz kapelan tym nie zraża – powiedział mu komendant Piłsudski – niech ksiądz dba o dobro poleconych mu żołnierzy”.

Reklama

Ojciec Kosma przeszedł cały szlak bojowy legendarnej I Brygady i już w październiku 1914 r. otrzymał awans na pierwszy stopień oficerski. Był z legionistami w szczególnie trudnym dniu Wigilii Bożego Narodzenia pod Łowczówkiem w 1914 r., gdy ostrzał artylerii rosyjskiej dziesiątkował oddziały legionowe. Najbardziej przejmujące było to, że po obu stronach okopów o północy zabrzmiała ta sama kolęda Bóg się rodzi. Śpiewana przez Polaków, którzy jak o. Kosma mieli szczęście bić się o wolność pod własną komendą i z białym orłem na czapkach, a z drugiej – przez tych, których siłą wcielono do armii rosyjskiej, aby ginęli za cara. Po kryzysie przysięgowym Legionów w 1917 r. o. Kosma przystąpił do Polskiego Korpusu Posiłkowego, by kapelanować w dowództwie uzupełnień w Bolechowie, gdzie zorganizował bibliotekę i kontynuował pracę nad sporządzanym przez ostatnie lata rejestrem grobów legionowych. Po przebiciu się II Brygady przez front pod Rarańczą w lutym 1918 r. o. Kosma podzielił los swych towarzyszy broni – został przez władze austriackie internowany i osadzony w obozie w Huszt.

Ocalone życie

W wolnej Polsce powrócił do klasztornej celi. Służył w Sędziszowie, Krakowie, we Lwowie. Był cenionym spowiednikiem, do jego konfesjonału ustawiały się tak długie kolejki. Utrzymywał kontakty z dawnymi towarzyszami broni, jeździł na zjazdy legionowe. Na jednym z ostatnich przedwojennych zdjęć uwieczniony został na Błoniach krakowskich, gdzie w maciejówce i z dumnie przypiętymi do habitu Krzyżem Niepodległości i Krzyżem Walecznych świętował 25. rocznicę wymarszu „Kadrówki”.

Trzy tygodnie później agresja niemiecka i sowiecka przerwała los wolnej Polski. Wojna zastała o. Kosmę we Lwowie, gdzie od kilku tygodni pełnił funkcję ekonoma domu zakonnego. Już w listopadzie 1939 r. został na krótko zatrzymany przez NKWD. „Toś ty bałamucił ludzi!” – krzyczał do niego na przesłuchaniu komisarz bolszewicki. „Nie bałamuciłem, tylko prawdę mówiłem” – usłyszał w odpowiedzi. „A jest Boh [ros. Bóg]? Ja tak wysoko latał, a Boha nie widział” – szydził przesłuchujący. „A ja – odparł odważnie o. Kosma – nie widziałem ani Stalina, ani Lenina, ani Moskwy, a wierzę, że był Lenin, a Stalin jest jeszcze”. Po kilkugodzinnym przesłuchaniu został zwolniony, ale przeczuwając, że NKWD na tym nie poprzestanie, zaczął się ukrywać u zaprzyjaźnionych rodzin. To go ocaliło. W maju 1940 r. z pomocą konspiracji niepodległościowej przedostał się potajemnie do Krakowa. Do końca swych dni prowadził aktywną działalność charytatywną wśród najbiedniejszych. Zmarł w 1959 r.

Gdy ratując życie, uciekał ze Lwowa, pod stopniami kościoła Kapucynów na Zamarstynowie ukrył najcenniejszą pamiątkę z czasów legionowych – pisany na bieżąco w latach I wojny światowej pamiętnik. Niestety, ten bezcenny zapis chwil przepadł bez śladu. To, co znamy i co stanowi niezwykle interesujące źródło historyczne, wydane w 1989 r. przez Prowincję Krakowską Kapucynów, to już odtworzony przez o. Kosmę po latach zapis, który – jak sam skromnie przyznawał we wstępie – stał się tylko „okruchem i prochem”, „bo prawie wszystko zapomniał”.

Autor jest historykiem, doradcą Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, w latach 2016-24 był szefem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

2024-10-15 14:11

Oceń: +2 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

W piątek 2 maja w niektórych diecezjach dyspensa

[ TEMATY ]

post

Bożena Sztajner/Niedziela

Niektórzy polscy biskupi udzielili na terenie podległych im diecezji dyspensy od wstrzemięźliwości od spożywania pokarmów mięsnych w piątek 2 maja. Zdecydował tak m.in. Prymas Polski, kard. Kazimierz Nycz czy metropolici częstochowski i gdański uwzględniając racje duszpasterskie. Żołnierzom, funkcjonariuszom i pracownikom służb mundurowych dyspensy udzielił biskup polowy.

Prymas Polski abp Józef Kowalczyk udzielił wiernym archidiecezji gnieźnieńskiej oraz osobom przebywającym na jej terenie dyspensy od zachowania wstrzemięźliwości od pokarmów mięsnych w piątek, dnia 2 maja br. Podobnie uczynił metropolita warszawski kard. Kazimierz Nycz, który „mając na względzie, że piątek 2 maja przypada między dwoma dniami ustawowo wolnymi od pracy, co – jak stwierdził - sprzyja organizowaniu w tym czasie rodzinnych i towarzyskich spotkań oraz radosnemu przeżywaniu tych dni, po rozważeniu słusznych racji duszpasterskich, udzielił zgodnie z kan. 87 § 1 Kodeksu Prawa Kanonicznego, wszystkim osobom przebywającym w granicach archidiecezji warszawskiej, dyspensy od zachowania nakazanej w piątek wstrzemięźliwości od spożywania pokarmów mięsnych”. Osoby korzystające z dyspensy zobowiązał do modlitwy w intencjach Ojca Świętego. Racjami duszpasterskimi kierował się również metropolita częstochowski abp Wacław Depo, który udzielił dyspensy „wszystkim osobom przebywającym w granicach archidiecezji częstochowskiej” w piątek 2 maja. Zobowiązał te osoby do modlitwy w intencjach Ojca Świętego, jałmużny lub uczynków chrześcijańskiego miłosierdzia. „Biorąc pod uwagę typowo wypoczynkowy i turystyczny charakter drugiego dnia miesiąca maja (długi weekend), udzielam wszystkim wiernym na terenie archidiecezji gdańskiej dyspensy od obowiązku zachowania wstrzemięźliwości od pokarmów mięsnych” – napisał w specjalnym dekrecie również metropolita gdański abp Sławoj Leszek Głódź. Dyspensy udzielił również administrator diecezji siedleckiej bp Piotr Sawczuk, który uwzględnił fakt, że „piątek 2 maja br. przypada między dwoma dniami ustawowo wolnymi od pracy, kiedy to w sposób szczególny dziękujemy Bogu za dar wolnej Ojczyzny, co sprzyja organizowaniu spotkań patriotycznych, rodzinnych i towarzyskich” Potrawy mięsne można będzie spożywać też na terenie diecezji bielsko-żywieckiej, gdzie dyspensy udzielił bp Roman Pindel. Ponadto z dyspensy od pokutnego charakteru piątku 2 maja będą mogli skorzystać wierni ordynariatu polowego. „Święto Flagi Narodowej obchodzone w naszej Ojczyźnie w dniu 2 maja, w przeddzień uroczystości Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski, przeżywane jest w sposób uroczysty, szczególnie w Wojsku Polskim. W związku z tym, że w bieżącym roku dzień ten przypada w piątek, zgodnie z kanonem 87 Kodeksu Prawa Kanonicznego oraz art. II § 1 Konstytucji Apostolskiej Spirituali Militum Curae, niniejszym udzielam dyspensy wszystkim wiernym Ordynariatu Polowego od przestrzegania pokutnego charakteru tego dnia, zwalniając z obowiązku zachowania wstrzemięźliwości od pokarmów mięsnych” – napisał w wydanym dziś dekrecie bp Józef Guzdek. W Kościele katolickim w Polsce, wstrzemięźliwość od spożywania mięsa lub innych pokarmów należy zachowywać we wszystkie piątki w roku Dyspensa jest zawsze jednorazowym zwolnieniem z przestrzegania konkretnego przykazania kościelnego, natomiast od przykazań Bożych nikt nie może dyspensować. Dyspensa może być udzielona tylko w pewnych okolicznościach i dla konkretnej osoby lub konkretnej grupy osób. Najczęściej dotyczy ona zwolnienia z obowiązku powstrzymania się od spożywania potraw mięsnych i od zabawy w piątki. Biskup udziela też różnego rodzaju dyspens związanych z zawieraniem małżeństw. W większości wypadków biskupi udzielili swoim diecezjanom dyspens na podstawie kanonu 87 § 1 Kodeksu Prawa Kanonicznego (KPK), który głosi: „Biskup diecezjalny może dyspensować wiernych - ilekroć uzna to za pożyteczne dla ich duchowego dobra - od ustaw dyscyplinarnych, tak powszechnych, jak i partykularnych, wydanych przez najwyższą władzę kościelną dla jego terytorium lub dla jego podwładnych, jednak nie od ustaw procesowych lub karnych ani od których dyspensa jest specjalnie zarezerwowana Stolicy Apostolskiej lub innej władzy”.
CZYTAJ DALEJ

Sosnowiec: Zatrzymano księdza po zgłoszeniu delegata biskupiego ds. ochrony dzieci i młodzieży

2025-04-29 13:37

[ TEMATY ]

przestępstwo

diecezja sosnowiecka

delegat biskupa ds. ochrony dzieci i młodzieży

54‑letni ksiądz

Adobe Stock

Policja zatrzymała we wtorek 54-letniego księdza z diecezji sosnowieckiej

Policja zatrzymała we wtorek 54-letniego księdza z diecezji sosnowieckiej

Na polecenie sosnowieckiej prokuratury policja zatrzymała we wtorek 54-letniego księdza z diecezji sosnowieckiej, któremu śledczy zarzucają dwa przestępstwa na szkodę dzieci, chodzi m.in. o przestępstwo o charakterze seksualnym zagrożone nawet karą dożywocia - dowiedziała się PAP w prokuraturze.

To już czwarta osoba zatrzymana w ramach dużego śledztwa, prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w Sosnowcu. Przeciw jednej z nich prokuratura w połowie kwietnia skierowała do sądu akt oskarżenia. W postępowaniu jest więc obecnie trzech podejrzanych - dwaj czynni księża i jeden były już duchowny z diecezji sosnowieckiej.
CZYTAJ DALEJ

Medialne konklawe, czyli kandydaci na papieża

2025-04-29 20:53

[ TEMATY ]

konklawe

Vatican Media

Dziennikarze, a nawet watykaniści specjalizujący się w tematyce Stolicy Apostolskiej jeszcze za życia papieża Franciszka rozpoczęli medialne konklawe, typując kandydatów na jego następcę. Ci, którzy nakładają na wybór papieża pewien schemat polityczny, zwykle błądzą w swoich prognozach. Kiedy szukają kandydata według klucza: konserwatysta, liberał, progresista, ich przewidywania niemal zawsze kończą się niepowodzeniem. Kardynałowie kierują się zupełnie innymi kryteriami. W tym przypadku - kryteriami aktualnych potrzeb Kościoła roku 2025.

Poza tym konklawe, co zobaczymy w czasie bezpośrednich transmisji z jego rozpoczęcia 7 maja, jest w dużej mierze aktem liturgicznym. Kardynałowie większą część czasu konklawe spędzają nie na głosowaniach, tylko na modlitwie. Na samym jego początku przyzywają Ducha Świętego - i to jest kluczowy moment tego wydarzenia, bo - jak wierzymy - otwierają się na działanie Boga, którego wyrazem ma być ich głosowanie.
CZYTAJ DALEJ

Reklama

Najczęściej czytane

REKLAMA

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Zarząd Instytutu NIEDZIELA wyznaczył w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję